برآورد اولیه دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران نشان می‌دهد بیش از ۱۰ هزار نفر از دانش‌آموختگان این دانشگاه طی سال‌های مختلف در خارج از کشور حضور دارند. به گفته دکتر سید منصور گتمیری، پزشکی در میان رشته‌های مرتبط با مهاجرت در جایگاه نخست قرار دارد و پس از آن دندانپزشکی، داروسازی و سایر رشته‌ها مطرح هستند. این رقم برآوردی است و آمار دقیق و رسمی باید از مراجع مرتبط دریافت شود.
آمار دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران
دانشگاه علوم پزشکی تهران طی حدود ۹۳ سال فعالیت رسمی دانشگاهی، بیش از ۱۵۰ هزار دانش‌آموخته داشته است. با این حال، به دلیل قدمت فعالیت دانشگاه و در دسترس نبودن اطلاعات برخی از دانش‌آموختگان قدیمی، همه افراد در سامانه‌های ارتباطی دفتر ثبت نشده‌اند.
در حال حاضر، دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان بیش از ۶۰ تا ۶۵ هزار رکورد از فارغ‌التحصیلان دانشگاه را در اختیار دارد. ارتباط با این افراد از طریق دفاتر دانشکده‌ها، دفاتر استانی، شعبه بین‌المللی دانشگاه در بوداپست مجارستان و کانون‌های فارغ‌التحصیلان دنبال می‌شود.
رشته‌های مرتبط با مهاجرت دانش‌آموختگان
به گفته رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران، مهاجرت بیشتر پس از پایان دوره‌های دانشگاهی مشاهده می‌شود. بخشی از دانش‌آموختگان پس از اتمام دوره کارشناسی، کارشناسی ارشد یا دکترای حرفه‌ای، به‌ویژه در رشته‌های پزشکی، دندانپزشکی و داروسازی، برای ادامه تحصیل یا فعالیت حرفه‌ای به خارج از کشور می‌روند.
در برخی رشته‌های کارشناسی و کارشناسی ارشد، ارائه و ترجمه مدارک تحصیلی می‌تواند مسیر ادامه تحصیل در خارج از کشور را هموارتر کند. پرستاری نیز در سال‌های اخیر مورد توجه مهاجرتی قرار گرفته است؛ زیرا در برخی کشورهای مقصد، پذیرش مدارک و امکان فعالیت حرفه‌ای برای دانش‌آموختگان این رشته ممکن است آسان‌تر باشد.
دلایل ادامه مهاجرت دانش‌آموختگان
گتمیری کاهش انگیزه ماندن در کشور را یکی از چالش‌های مهاجرت دانش‌آموختگان دانست و بر ضرورت تقویت شرایط زندگی و فعالیت حرفه‌ای در داخل کشور تأکید کرد.
به گفته او، اگرچه آهنگ مهاجرت در مقایسه با برخی سال‌های گذشته کاهش یافته است، این روند لزوماً به معنای افزایش تمایل به ماندن در کشور نیست. سخت‌گیری بیشتر کشورهای مقصد در پذیرش نیروهای متخصص نیز می‌تواند یکی از دلایل کاهش سرعت مهاجرت باشد.
برای آموزش دانشجویان و تربیت نیروی متخصص، هزینه‌های مالی و اقتصادی قابل‌توجهی صرف می‌شود. برخی دانش‌آموختگان پس از پرداخت هزینه‌های مربوط به تعهدات خود مهاجرت می‌کنند و برخی دیگر پس از انجام تعهدات خدمت، کشور را ترک می‌کنند. بنابراین، آموزش نیروی متخصص به‌تنهایی برای حفظ سرمایه انسانی در داخل کشور کافی نیست.
تأثیر شرایط رفاهی و فرصت‌های علمی
شرایط زندگی، امکانات رفاهی و فرصت‌های علمی و حرفه‌ای بر تصمیم دانش‌آموختگان برای ماندن در کشور مقصد یا بازگشت به ایران تأثیر دارند. به گفته گتمیری، تقویت فرصت‌های علمی، حرفه‌ای و رفاهی در داخل کشور می‌تواند زمینه بازگشت دانش‌آموختگانی را که برای ادامه دوره‌های تحصیلی و تخصصی به خارج رفته‌اند، فراهم‌تر کند.
بسیاری از دوره‌های تخصصی و فوق‌تخصصی در ایران برگزار می‌شوند؛ با این حال، برخی افراد پس از گذراندن دوره‌های آموزشی در خارج از کشور، با توجه به شرایط و فرصت‌های موجود، تصمیم می‌گیرند در همان کشور بمانند.
نقش سوابق پژوهشی در پذیرش دانشگاه‌های خارجی
دانشجویان دارای رتبه‌های برتر یا سوابق قابل‌توجه در پژوهش، انتشار مقاله و فعالیت‌های علمی، معمولاً سوابق قابل ارائه‌تری برای پذیرش در دانشگاه‌های معتبر بین‌المللی دارند. فرصت‌های تحقیقاتی و حرفه‌ای این دانشگاه‌ها می‌تواند در تصمیم آنان برای ادامه تحصیل یا ماندن در کشور مقصد تأثیرگذار باشد.
برخی کشورهای منطقه ممکن است نیروهای متخصص ایرانی را با پیشنهادهای مالی جذب کنند؛ در مقابل، دانشگاه‌ها و مراکز علمی معتبر بین‌المللی علاوه بر شرایط مالی، بر فرصت‌های علمی، پژوهشی و امکانات حرفه‌ای نیز تکیه دارند.
آمار رسمی مهاجرت دانش‌آموختگان
رئیس دفتر ارتباط با دانش‌آموختگان دانشگاه علوم پزشکی تهران اعلام کرد که این دفتر آمار دقیق و رسمی مهاجرت فارغ‌التحصیلان را در اختیار ندارد. اطلاعات رسمی مرتبط با مهاجرت نیروهای تخصصی نزد نهادهایی از جمله وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی و سازمان نظام پرستاری قرار دارد.
او همچنین بر اهمیت حفظ ارتباط با دانش‌آموختگان شاغل در مراکز علمی و حرفه‌ای خارج از کشور تأکید کرد. تسهیل رفت‌وآمد علمی و حرفه‌ای این افراد می‌تواند به حفظ ارتباط دانشگاه با آنان و بهره‌گیری از ظرفیت‌های علمی و تخصصی‌شان کمک کند.
